Dernek tüzüğü nedir? Zorunlu maddeler, örnek iskelet ve tüzük değişikliği

Dernek tüzüğü, bir derneğin adını, amacını, nasıl yönetileceğini, kimlerin üye olabileceğini, gelirlerini ve kapanırsa malvarlığının ne olacağını yazan kuruluş belgesidir. Kısaca derneğin anayasasıdır. Tüzük olmadan dernek kurulamaz. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 4. maddesi, her tüzükte bulunması zorunlu 12 başlık sayar. Dernek, tüzüğünde yazmayan bir alanda faaliyet gösteremez.

Bu yazıda tüzüğün neden bu kadar önemli olduğunu, zorunlu maddeleri tek tek, kendi tüzüğünüzü yazarken kullanabileceğiniz bir madde iskeletini, tüzüğün nasıl değiştirileceğini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tüzüğünüzü son haline getirmeden önce il müdürlüğünüzden ya da bir hukukçudan görüş almanızı öneririz. Bilgiler 25 Ekim 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir.

Dernek tüzüğü nedir, neden önemlidir?

Türk Medeni Kanunu’nun 58. maddesine göre dernek tüzüğünde derneğin adı, amacı, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organları ve örgütü ile geçici yönetim kurulu gösterilmek zorundadır. Tüzük, kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz. 5253 sayılı Kanun ise bu başlıkları ayrıntılandırır.

Tüzük dört nedenle önemlidir:

1. Kuruluşun şartıdır. Tüzük, kuruluş bildirimiyle birlikte idareye verilir. İdare tüzüğü 60 gün içinde inceler ve eksik bulursa düzeltilmesini ister. Kuruluş sürecinin tamamını dernek nasıl kurulur rehberimizde anlattık.
2. Derneğin hareket alanını çizer. Dernekler, tüzüklerinde belirtilen çalışma konuları ve biçimleri doğrultusunda faaliyet gösterir (TMK m.90). Tüzüğe aykırı faaliyet yöneticiler için cezai sorumluluk doğurur ve faaliyetten alıkoyma kararına kadar gidebilir.
3. İç uyuşmazlıkları çözer. Genel kurul ne zaman toplanır, kim oy kullanır, üye nasıl çıkarılır? Bu soruların cevabı tüzüktedir. Belirsiz bir tüzük, ilk anlaşmazlıkta derneği kilitler.
4. Dış dünyaya kimlik kartıdır. Bankalar hesap açarken, kamu kurumları proje başvurularında, bağışçılar da güven duymak için tüzüğe bakar.

Tüzükte bulunması zorunlu maddeler

5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 4. maddesine göre her dernek tüzüğünde şu hususlar bulunmalıdır:

Bent	Zorunlu başlık	Ne yazılmalı?
a	Derneğin adı ve merkezi	Tam ad ve merkezin bulunduğu il ve ilçe.
b	Amaç, çalışma konuları ve biçimleri, faaliyet alanı	Derneğin neden kurulduğu, bu amaca hangi faaliyetlerle ulaşacağı ve nerede çalışacağı.
c	Üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekilleri	Kimler üye olabilir, başvuru nasıl değerlendirilir, üyelik nasıl sona erer.
d	Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı	Olağan toplantının kaç yılda bir yapılacağı, çağrı usulü.
e	Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy ve karar usulü	Seçimler, tüzük değişikliği, bütçe ve fesih kararları; nisap ve oylama.
f	Yönetim ve denetim kurulları	Görevleri, yetkileri, seçim şekli, asıl ve yedek üye sayısı.
g	Şubeler	Şube açılıp açılmayacağı; açılacaksa nasıl kurulacağı, yetkileri ve genel kurulda nasıl temsil edileceği.
h	Aidat	Giriş ve yıllık aidatın nasıl belirleneceği.
i	Borçlanma usulleri	Derneğin hangi organın kararıyla ve hangi sınırlar içinde borçlanabileceği.
j	İç denetim şekilleri	Denetim kurulunun ve gerekirse bağımsız denetimin nasıl işleyeceği.
k	Tüzük değişikliği	Tüzüğün hangi usulle değiştirileceği.
l	Fesih halinde tasfiye	Dernek kapanırsa malvarlığının nasıl tasfiye edileceği ve kime devredileceği.

Medeni Kanun ayrıca gelir kaynaklarının ve geçici yönetim kurulunun tüzükte gösterilmesini ister. Uygulamada geçici yönetim kurulu, tüzüğün sonuna eklenen bir “geçici madde” ile yazılır.

Kanundan gelen alt sınırlar

Tüzük yazarken bazı sayıları kanun belirler; tüzük bunların altına inemez:

• Kurucu sayısı: Dernek en az yedi gerçek veya tüzel kişiyle kurulur (TMK m.56).
• Yönetim kurulu: En az beş asıl ve beş yedek üyeden oluşur (TMK m.84).
• Denetim kurulu: En az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşur (TMK m.86).
• Olağan genel kurul: En geç üç yılda bir toplanır (TMK m.74).
• Genel kurul çağrısı: Üyeler toplantıya en az 15 gün önceden çağrılır (TMK m.77).
• İlk genel kurul: Kuruluşu izleyen altı ay içinde yapılmalıdır. Yapılmazsa dernek kendiliğinden sona erer (TMK m.62, m.87).

Örnek dernek tüzüğü iskeleti

İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlükleri farklı dernek türleri için örnek tüzükler yayımlar. Bunlar iyi bir başlangıçtır. Ancak Bakanlığın örnek tüzük için yaptığı açıklamada belirttiği gibi, örnek tüzüğe uyma zorunluluğu yoktur ve müdürlükler dernekleri bunu kullanmaya zorlayamaz. Örnek tüzüğü olduğu gibi kopyalamak yerine kendi çalışma alanınıza göre uyarlayın.

Aşağıdaki iskelet, 5253 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki bütün başlıkları kapsayan yaygın bir sıralamadır:

1. Derneğin adı ve merkezi: Derneğin tam adı ve merkezinin bulunduğu il ve ilçe. Şube açılıp açılmayacağı da burada belirtilebilir.
2. Derneğin amacı, çalışma konuları ve biçimleri, faaliyet alanı: Tüzüğün en önemli maddesidir (aşağıda ayrıca anlattık).
3. Üye olma hakkı ve üyelik işlemleri: Kimlerin üye olabileceği ve başvurunun yönetim kurulunca kaç gün içinde karara bağlanacağı. Uygulamada 30 gün yaygındır.
4. Üyelikten çıkma: Üyenin yazılı bildirimle ayrılma hakkı.
5. Üyelikten çıkarılma: Hangi durumlarda ve hangi organın kararıyla üyenin çıkarılacağı.
6. Derneğin organları: Genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu.
7. Genel kurulun oluşumu, toplanma zamanı ve çağrı usulü: Toplantının periyodu, çağrı yöntemi (ilan, e-posta, SMS) ve olağanüstü toplantı şartları.
8. Toplantı yeri, nisap ve karar usulü: Toplantı ve karar yeter sayıları; elektronik ortamda toplantı yapılıp yapılmayacağı.
9. Genel kurulun görev ve yetkileri: Seçimler, bütçe, tüzük değişikliği, taşınmaz alım satımı, fesih.
10. Yönetim kurulunun oluşumu, görev ve yetkileri: Üye sayısı, görev dağılımı, toplanma sıklığı.
11. Denetim kurulunun oluşumu, görev ve yetkileri: Denetimin sıklığı ve raporlama.
12. Derneğin gelir kaynakları: Aidat, bağış ve yardımlar, etkinlik gelirleri, iktisadi işletme gelirleri, malvarlığı gelirleri.
13. Defter tutma esasları ve kayıt usulleri: İşletme hesabı ya da bilanço esası, tutulacak defterler, alındı belgesi.
14. Borçlanma usulleri: Hangi organın kararıyla ve gelir kaynaklarını aşmayacak şekilde.
15. İç denetim: Denetim kurulu ve isteğe bağlı bağımsız denetim.
16. Şubeler: Şubenin kuruluşu, şube organları, şubelerin genel kurulda temsili. Şube açılmayacaksa bu madde kısaca belirtilir.
17. Tüzük değişikliği usulü: Genel kurulda aranacak nisap ve çoğunluk.
18. Derneğin feshi ve malvarlığının tasfiyesi: Fesih kararı ve malvarlığının devredileceği yer.
19. Hüküm eksikliği: Tüzükte yer almayan konularda Dernekler Kanunu, Medeni Kanun ve Dernekler Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı.
20. Geçici madde, geçici yönetim kurulu: İlk genel kurula kadar derneği yönetecek kişilerin adları ve görevleri.

Amaç ve çalışma konuları nasıl yazılır?

Tüzüğün kalbi ikinci maddedir. Burada üç şey yazılır: derneğin amacı, bu amaca ulaşmak için yürütülecek çalışma konuları ve biçimleri ve faaliyet alanı.

Sık yapılan hata, amacı tek cümleyle ve çok dar yazmaktır. Örneğin yalnızca “Ramazan’da ihtiyaç sahiplerine gıda kolisi dağıtmak” diye yazan bir dernek, ileride burs vermek veya su kuyusu açmak istediğinde önce tüzüğünü değiştirmek zorunda kalır. Tersi de sorunludur: “Her türlü sosyal faaliyette bulunmak” gibi belirsiz ifadeler idare tarafından eksik sayılabilir.

Dengeli bir yazım şöyle olabilir:

Amaç: İhtiyaç sahibi bireylerin ve ailelerin temel gıda, barınma, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunmak.

Çalışma konuları ve biçimleri: Amacını gerçekleştirmek için dernek; ihtiyaç tespiti için saha çalışmaları yapar; gıda, giyim ve yakacak yardımı dağıtır; öğrencilere burs verir; kurban organizasyonu düzenler; eğitim, seminer ve kampanyalar düzenler; mevzuata uygun olarak bağış kabul eder ve yardım toplama faaliyetleri yürütür; amacıyla ilgili yayınlar çıkarır ve internet sitesi işletir; kamu kurumları ve diğer sivil toplum kuruluşlarıyla ortak projeler yürütür.

Faaliyet alanı: Dernek, sosyal yardım alanında yurt içinde ve yurt dışında faaliyet gösterir.

Kendinize şu soruyu sorun: “Önümüzdeki beş yıl içinde yapmayı düşündüğümüz her faaliyet bu maddede var mı?” Kurban organizasyonu, burs, yurt dışı projeleri, eğitim kursları, yayın, iktisadi işletme (ör. kafe ya da ikinci el mağazası) gibi planlarınız varsa baştan yazın. Online bağış ve dijital kampanyalar yürütecekseniz “internet sitesi işletmek” ve “mevzuata uygun bağış kabul etmek” gibi ifadeler de bu maddede yer almalıdır.

Yasak amaçlar

Hukuka ve ahlaka aykırı amaçla dernek kurulamaz (TMK m.56). Dernekler Kanunu’nun 30. maddesi ayrıca Anayasa ve kanunlarla açıkça yasaklanan amaçlarla ya da suç işlemek amacıyla dernek kurulmasını ve derneklerin askeri veya polis tarzı eğitim yapmasını yasaklar.

Üyelik, aidat ve organlarla ilgili ipuçları

• Üyelik başvurusu: Başvurunun kaç gün içinde karara bağlanacağını yazın ve sonucun başvurana bildirileceğini belirtin. Üyelik başvurusu e-Devlet üzerinden de yapılabildiği için tüzükteki usul bununla çelişmemelidir.
• Aidat: Tutarı tüzüğe rakamla yazmak yerine “genel kurulca belirlenir” demek, her artışta tüzük değişikliği yapma zorunluluğunu ortadan kaldırır.
• Çıkarılma sebepleri: Aidatı ödememe gibi sebepler için süre ve ihtar şartı koyun. Örneğin “yazılı ihtara rağmen altı ay içinde ödememe”.
• Elektronik genel kurul: 5253 sayılı Kanun genel kurulun elektronik ortamda yapılmasına imkân tanır. Üyeleriniz farklı şehirlerdeyse tüzüğe bu imkânı ekleyin.
• Yönetim kurulunun yetkileri: Banka işlemleri, kira sözleşmeleri, personel alımı ve temsil yetkisinin kimde olduğunu açıkça yazın. Bankalar hesap işlemlerinde bu maddeye bakar.

Tüzük nasıl değiştirilir?

Tüzük değişikliği yalnızca genel kurul kararıyla yapılabilir ve bunun için Kanun ağırlaştırılmış nisaplar arar:

• Toplantı nisabı: Tüzük değişikliği ve fesih için genel kurula katılma hakkı olan üyelerin üçte ikisinin katılımı gerekir. İlk toplantıda bu sağlanamazsa ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz. Ancak katılan üye sayısı, yönetim ve denetim kurulları üye tam sayısının iki katından az olamaz (TMK m.78).

• Karar nisabı: Tüzük değişikliği kararı, toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğuyla alınır (TMK m.81).

• Bildirim: Değişiklik, genel kurul sonuç bildirimiyle birlikte idareye bildirilir. Bildirime şunlar eklenir:

  • Genel kurul toplantı tutanağı,
  • Değişen maddelerin eski ve yeni hâli,
  • Tüzüğün yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunca her sayfası imzalanmış yeni tam metni.

  Bu işlem DERBİS üzerinden yapılır. Kanun, genel kurulda seçilen organ üyelerinin 30 gün içinde bildirilmesini istediği için sonuç bildirimini geciktirmemenizi öneririz.

Tüzük değişikliği için noter onayı ya da gazete ilanı gerekmez; tüzüğün gazetede ilan edilmesi zorunluluğu 2004’te kaldırılmıştır.

Tüzüğe aykırı faaliyetin sonuçları

• Cezai sorumluluk: Dernekler Kanunu’nun 30. maddesi, derneklerin tüzüklerinde belirtilen amaçlar dışında faaliyette bulunmasını yasaklar. Bu yasağa aykırı davranan dernek yöneticileri adli para cezasıyla cezalandırılır (5253 m.32).
• Faaliyetten alıkoyma: Tüzükteki çalışma konuları dışına çıkılması hâlinde savcılığın talebiyle mahkeme derneği faaliyetten alıkoyabilir (TMK m.90).
• Fesih: Yasak bir amaç güden dernek hakkında hapis cezası ve fesih yaptırımı uygulanabilir. Amacı hukuka aykırı hâle gelen dernek mahkeme kararıyla feshedilir (TMK m.89).

Kısacası tüzük, “bir kere yazılıp unutulan” bir belge değildir. Derneğiniz büyüdükçe faaliyetleriniz tüzüğün önüne geçiyorsa, bir sonraki genel kurulda tüzüğü güncelleyin.

Sık yapılan hatalar

1. Geçici yönetim kurulunu yazmamak. Kuruluşta en sık eksiklik bildirimi alınan konulardan biridir.
2. Amacı ve çalışma konularını dar yazmak. Gelecekteki faaliyetleri tüzük değişikliğine bağlar.
3. Kanundaki alt sınırların altına inmek. Örneğin üç kişilik yönetim kurulu yazmak.
4. Aidat tutarını tüzüğe rakamla yazmak. Her artışta tüzük değişikliği gerektirir.
5. Fesih hâlinde malvarlığının kime devredileceğini belirtmemek. Tasfiye aşamasında uzun süren belirsizliklere yol açar.
6. Başka bir derneğin tüzüğünü kopyalamak. Başka bir alana göre yazılmış maddeler sizin faaliyetinizi karşılamaz.
7. Şube maddesini boş bırakmak. Şube açmayacaksanız bunu açıkça yazın.
8. Tüzük değişikliğini bildirmemek. Değişiklik, genel kurul sonuç bildirimiyle birlikte DERBİS’e yüklenmelidir.

Sık sorulan sorular

Tüzük olmadan dernek kurulabilir mi?

Hayır. Dernekler Kanunu’nun 4. maddesi “Her derneğin bir tüzüğü bulunur” der. Tüzük, kuruluş bildirimiyle birlikte idareye verilir.

Bakanlığın örnek tüzüğünü kullanmak zorunlu mu?

Hayır. Örnek tüzükler yol göstermek içindir; Bakanlık da örnek tüzüğe uyma zorunluluğu olmadığını belirtir. Kanunun 4. maddesindeki zorunlu başlıkları içeren her tüzük kabul edilir.

Dernek tüzüğünü kim imzalar?

Kuruluş sırasında tüzüğün her sayfası kurucular tarafından imzalanır. Tüzük değişikliğinde ise yeni tam metin, yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğu tarafından her sayfası imzalanarak bildirilir.

Dernek tüzüğü nasıl değiştirilir?

Genel kurulda, üyelerin üçte ikisinin katıldığı toplantıda, katılanların üçte iki çoğunluğuyla karar alınır. Değişiklik genel kurul sonuç bildirimiyle birlikte DERBİS üzerinden idareye bildirilir.

Tüzük değişikliği için noter gerekir mi?

Hayır. Genel kurul kararı ve idareye bildirim yeterlidir.

Derneğin amacı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet, tüzük değişikliğiyle değiştirilebilir. Yeni amaç da hukuka uygun olmalı ve çalışma konularıyla birlikte açıkça yazılmalıdır.

Dernek tüzüğüne nereden ulaşabilirim?

Kendi derneğinizin güncel tüzüğü DERBİS’te kayıtlıdır. Başka bir derneğin tüzüğünü ise genellikle derneğin kendi internet sitesinden ya da dernekten isteyerek edinebilirsiniz. Bağışçıların güvenini artırmak için tüzüğünüzü sitenizde yayımlamanızı öneririz. VakıfPanel ile kurulan dernek web sitelerinde tüzük, faaliyet raporu ve hesap numaraları için hazır sayfalar bulunur.

Kaynaklar

• 5253 sayılı Dernekler Kanunu (m.4, m.30, m.32)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.56–90)
• İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü: Dernek nasıl kurulur?