Dernek nasıl kurulur? 2026 adım adım dernek kurma rehberi

Türkiye’de dernek kurmak izne bağlı değildir. En az yedi kurucu bir tüzük hazırlar, kuruluş bildirimini imzalar ve bu belgeleri derneğin merkezinin bulunacağı yerin mülki idare amirliğine, yani il ya da ilçedeki Sivil Toplumla İlişkiler birimine teslim eder. Dernek, belgeleri teslim ettiği anda tüzel kişilik kazanır. İdare dosyayı 60 gün içinde inceler. Ardından defterler tasdik ettirilir, vergi numarası ve banka hesabı alınır ve en geç altı ay içinde ilk genel kurul yapılır.

Bu rehberde dernek kurma şartlarını, gerekli belgeleri, başvurunun nereye ve nasıl yapıldığını, kuruluştan sonraki ilk altı ayda yapılması gerekenleri ve en sık yapılan hataları adım adım anlatıyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uygulama illere göre küçük farklar gösterebilir; başvurmadan önce il müdürlüğünüzden güncel belge listesini teyit edin. Bilgiler 25 Ekim 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir.

Dernek nedir, hangi mevzuata tabidir?

Türk Medeni Kanunu’nun 56. maddesine göre dernek, “gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.”

Tanımdaki üç unsur, kuruluşun da temel şartlarıdır:

• Kişi topluluğu: Dernek bir mal varlığı değil, insanların bir araya gelmesidir. Bu yüzden kuruluş için sermaye gerekmez. Vakıftan temel farkı budur (bkz. vakıf nasıl kurulur).
• Ortak ve belirli bir amaç: Amaç tüzükte açıkça yazılır ve dernek bu amacın dışına çıkamaz.
• Kazanç paylaşmama: Dernek gelir elde edebilir, ama bu geliri üyelerine dağıtamaz.

Dernekleri düzenleyen başlıca kurallar şunlardır:

• Anayasa’nın 33. maddesi (önceden izin almadan dernek kurma hakkı),
• Türk Medeni Kanunu’nun (4721) 56–100. maddeleri,
• 5253 sayılı Dernekler Kanunu,
• Dernekler Yönetmeliği.

Uygulamayı İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ile illerdeki Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlükleri yürütür.

Dernek kurma şartları

Dernek kurmak için kaç kişi gerekir?

En az yedi gerçek veya tüzel kişi gerekir. Yedi kişiden az kurucuyla yapılan başvuru eksik sayılır. Kuruluştan sonra üye sayısının yediden aşağı düşmemesine de dikkat edin; zorunlu organlar (aşağıda) zaten daha fazla kişi gerektirir.

Kimler kurucu olabilir?

• Fiil ehliyeti olan herkes: Medeni Kanun’un 57. maddesine göre kurucuların fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Pratikte bu, ergin (18 yaşını doldurmuş), ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan kişi demektir.
• Tüzel kişiler: Şirketler, başka dernekler ve vakıflar da kurucu olabilir. Bu durumda tüzel kişinin kuruluş belgesi ve kurucu olma kararı başvuruya eklenir.
• Yabancılar: Türkiye’de yerleşme hakkına sahip yabancı gerçek kişiler dernek kurabilir ve derneğe üye olabilir (TMK m.93). Yabancı tüzel kişilerin kurucu olması İçişleri Bakanlığının iznine bağlıdır.
• Çocuklar: 15 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip çocuklar yalnızca çocuk derneği kurabilir (5253 m.3). 18 yaşından büyükler çocuk derneklerine kurucu ya da üye olamaz.

Kimler kurucu olamaz ya da görev alamaz?

• Bazı kamu görevlileri: Türk Silahlı Kuvvetleri, kolluk kuvvetleri ve memur statüsündeki bazı kamu görevlileri için özel kanunlarda dernek kurma sınırlamaları bulunur (5253 m.3/2). Kamu görevlisiyseniz kendi kurumunuzun personel mevzuatını kontrol edin.
• Belirli suçlardan hüküm giyenler: Terörün finansmanı, uyuşturucu imal veya ticareti ve suç gelirlerinin aklanması suçlarından mahkûm olanlar, derneklerin genel kurul dışındaki organlarında görev alamaz (5253 m.3/3). Kurucular aynı zamanda geçici yönetim kurulunu oluşturduğu için bu sınırlama kuruluş aşamasında da önemlidir.

Derneğin amacı nasıl olmalı?

Hukuka veya ahlaka aykırı amaçla dernek kurulamaz (TMK m.56). Amaç, derneğin ne için var olduğunu anlatır. Çalışma konuları ve biçimleri ise bu amaca nasıl ulaşılacağını gösterir. Dernek tüzükte yazmayan bir alanda faaliyet gösteremez. Bu yüzden amaç ve çalışma konularını dar yazmak, ileride yapacağınız işleri tüzük değişikliğine bağlar. Bu konuyu dernek tüzüğü nedir yazısında örneklerle anlattık.

Dernek adı nasıl seçilir?

• Benzersiz olmalı. Seçtiğiniz ad başka bir derneğin adıyla aynı olmamalıdır. Bunu e-Devlet’teki Aynı İsimli Dernek Sorgulama hizmetiyle başvurudan önce kontrol edin.
• İzne bağlı kelimeler yeni bir dernekte kullanılamaz. 5253 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre “Türk, Türkiye, Milli, Cumhuriyet, Atatürk, Mustafa Kemal, Şehit, Gazi” kelimeleri ancak İçişleri Bakanlığının izniyle kullanılabilir. Yönetmelik bu izin için en az bir yıldır faaliyette olmak gibi şartlar arar. Yeni kurulan bir dernek bu kelimeleri adında kullanamaz.
• Yasaklı ad ve amblemler kullanılamaz. Kapatılmış siyasi partilerin ve derneklerin adları ile amblemleri ve yabancı devlet bayrakları kullanılamaz (5253 m.29).

Dernek merkezi nerede olmalı?

Derneğin merkezi, işlerinin yürütüldüğü yerdir (TMK m.51). Başvuruyu da bu yerin mülki idare amirliğine yaparsınız. Merkez olarak bir apartman dairesi gösterecekseniz, binanın yönetim planını ve kat malikleriyle durumu önceden kontrol etmeniz ileride sorun yaşamamanızı sağlar.

Adım adım dernek kuruluşu

1. Kurucuları belirleyin ve geçici yönetim kurulunu oluşturun

Yedi veya daha fazla kurucuyla bir araya gelin. Derneğin adını, amacını ve merkezini netleştirin. Kuruluş işlemlerini yürütecek ve ilk genel kurula kadar derneği yönetecek geçici yönetim kurulunu belirleyin. Medeni Kanun’un 58. maddesi, geçici yönetim kurulunun tüzükte gösterilmesini zorunlu tutar.

2. Dernek adını sorgulayın

e-Devlet’teki Aynı İsimli Dernek Sorgulama hizmetiyle seçtiğiniz adın boşta olduğunu kontrol edin. Gerekirse iki üç alternatif ad hazırlayın.

3. Tüzüğü hazırlayın

Tüzük derneğin “anayasası”dır. 5253 sayılı Kanun’un 4. maddesi tüzükte bulunması zorunlu 12 başlığı sayar: ad ve merkez, amaç ve çalışma konuları, üyelik, genel kurul, yönetim ve denetim kurulları, şubeler, aidat, borçlanma, iç denetim, tüzük değişikliği ve fesih halinde tasfiye. İl müdürlüklerinin yayımladığı örnek tüzükler yol gösterir. Ancak Bakanlık da örnek tüzüğe uyma zorunluluğu olmadığını belirtir; tüzüğü kendi derneğinize göre yazın. Ayrıntılar: Dernek tüzüğü nedir, neleri içermeli?

4. Kuruluş bildirimini doldurun

Kuruluş bildirimi, Dernekler Yönetmeliği’nin ekindeki formdur (EK-2). Formda derneğin adı ve adresi ile kurucuların kimlik ve iletişim bilgileri yer alır. Formu il müdürlüğünden ya da Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünün sitesinden temin edebilirsiniz.

5. Belgeleri il veya ilçedeki birime teslim edin

Belgeler, derneğin merkezinin bulunacağı yerin mülki idare amirliğine verilir. Bu, il merkezlerinde valilik bünyesindeki İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü, ilçelerde ise kaymakamlıktır.

Dernek kuruluş başvurusu bugün itibarıyla e-Devlet üzerinden yapılmamaktadır. e-Devlet’te dernek sorgulama ve üyelik işlemleri vardır; kuruluş ise belgelerin elden teslimiyle başlar. Derneğin DERBİS (Dernekler Bilgi Sistemi) kaydını il müdürlüğü açar.

6. Alındı belgesini alın: dernek artık tüzel kişidir

İdare belgeleri teslim alınca size bir alındı belgesi verir. Medeni Kanun’un 59. maddesine göre dernek, kuruluş bildirimini ve tüzüğü verdiği anda tüzel kişilik kazanır. Kamu hizmet standartlarında kuruluş işleminin süresi “1 gün” olarak geçer.

7. Altmış günlük incelemeyi bekleyin

Mülki amir, tüzüğü ve kuruluş belgelerini 60 gün içinde dosya üzerinden inceler (TMK m.60):

• Eksik ya da kanuna aykırı bir yön varsa: Size yazıyla bildirilir ve tamamlamanız için 30 gün verilir. Bu sürede eksiklik giderilmezse durum Cumhuriyet savcılığına bildirilir ve savcılık derneğin feshi için dava açabilir.
• Eksik yoksa: Durum derneğe yazıyla bildirilir ve dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir.

8. DERBİS’e giriş yapın

İl müdürlüğü kuruluşu DERBİS’e işledikten sonra dernek yetkilisi e-Devlet şifresiyle veya kendisine verilen DERBİS kullanıcı bilgileriyle sisteme girer. Üye bildirimleri, genel kurul sonuçları, yıllık beyanname ve elektronik alındı belgesi gibi işlemler bundan sonra DERBİS üzerinden yürür.

Dernek kurmak için gerekli belgeler

Belge	Adet	Açıklama
Kuruluş bildirimi (EK-2)	1	Kurucular tarafından imzalanır.
Dernek tüzüğü	1	Her sayfası kurucular tarafından imzalanır.
Tüzel kişi kurucular için	Kurucu sayısı kadar	Unvan, adres, kuruluş belgesi ve kurucu olma yetkisini gösteren karar örneği.
Yabancı kurucular için	Kurucu sayısı kadar	Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olduğunu gösteren belge örneği.
Yabancı tüzel kişi kurucular için	Kurucu sayısı kadar	İçişleri Bakanlığından alınan izne ilişkin beyan.

Yönetmelikte 2020’de yapılan değişiklikle tüzük ve kuruluş bildiriminin birer adet verilmesi yeterli hale geldi. Bazı il müdürlüklerinin eski tarihli listelerinde hâlâ fazladan nüsha istendiğini görebilirsiniz. Gitmeden önce müdürlüğü arayıp güncel listeyi sormak, aynı gün işlemi bitirmenizi sağlar.

Dernek kurulduktan sonra yapılması gerekenler

Tüzel kişilik ilk gün kazanılır, ama derneğin düzgün işlemesi için ilk haftalarda ve ilk altı ayda yapılması gereken işler vardır.

Defterleri tasdik ettirin

Dernekler kural olarak işletme hesabı esasına göre defter tutar. Bu durumda zorunlu defterler şunlardır:

• Karar defteri,
• Üye kayıt defteri,
• Evrak kayıt defteri,
• İşletme hesabı defteri.

Yıllık brüt geliri, Bakanlıkça her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen sınırı aşan dernekler ertesi yıldan itibaren bilanço esasına geçer. Bu durumda yevmiye defteri ve büyük defter de tutulur. Kamu yararına çalışan dernekler gelirlerinden bağımsız olarak bilanço esasına göre defter tutar. Güncel sınırı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünün duyurularından kontrol edin.

Defterler kullanılmaya başlanmadan önce il müdürlüğüne veya notere tasdik ettirilir (5253 m.11). Tasdiksiz defter tutmak, Kanun’un 32. maddesinde hapis veya adli para cezası öngörülen bir fiildir.

Vergi dairesinden kayıt yaptırın

Derneklerin tüzel kişilikleri itibarıyla gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti yoktur. Ancak bazı durumlar vergi yükümlülüğü doğurur:

• İktisadi işletme: Dernek kafe, kantin, kurs ya da satış gibi ticari bir faaliyet yürütürse bu faaliyet bir iktisadi işletme sayılır ve kurumlar vergisi mükellefidir.
• Kira stopajı: Dernek merkezini kiralıyorsanız, ödediğiniz kira üzerinden yüzde 20 vergi kesintisi yapmanız ve bunu muhtasar beyannameyle bildirmeniz gerekir.

Vergi numarası için derneğin kuruluş belgeleri ve alındı belgesiyle bağlı olduğunuz vergi dairesine başvurabilirsiniz. Mali işler için baştan bir mali müşavirle çalışmak, sonradan doğabilecek cezaları önler.

Banka hesabı açın

Kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen tutarı aşan tahsilat ve ödemeler banka ya da PTT aracılığıyla yapılmalıdır. Yönetmelik ayrıca belirli bir tutarı aşan nakit tahsilatların en geç iki iş günü içinde bankaya yatırılmasını ister. Bağışların büyük kısmını online ve havaleyle toplamak hem kayıt hem güvenlik açısından işinizi kolaylaştırır.

Alındı belgesi düzenleyin

Dernek gelirleri alındı belgesiyle tahsil edilir ve bu belgeler beş yıl saklanır. Alındı belgesi iki şekilde düzenlenebilir:

• Basılı belge: Yönetim kurulu kararıyla, Yönetmelikteki örneğe uygun olarak bastırılır. Matbaa, basımı 15 gün içinde idareye bildirir.
• Elektronik belge: DERBİS’teki e-Alındı Belgesi modülüyle düzenlenir.

Online bağışlarda her bağış için otomatik belge üretmek, bağışçıya güven verdiği gibi muhasebeyi de sadeleştirir.

En geç altı ay içinde ilk genel kurulu yapın

Kurucular, kuruluşun yazıyla bildirilmesini izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantısını yapmak ve zorunlu organları oluşturmakla yükümlüdür (TMK m.62). Bu süre içinde genel kurul yapılmazsa dernek kendiliğinden sona erer (TMK m.87).

Zorunlu organlar ve kuralları şöyledir:

• Genel kurul: Bütün üyelerden oluşur. Olağan toplantı en geç üç yılda bir yapılır; üyeler toplantıya en az 15 gün önceden çağrılır.
• Yönetim kurulu: En az beş asıl ve beş yedek üyeden oluşur.
• Denetim kurulu: En az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşur.

5253 sayılı Kanun’a 2020’de eklenen hükümle genel kurul toplantıları elektronik ortamda da yapılabilir.

Bildirimleri zamanında yapın

• Genel kurul sonuçları: Kanuna göre seçilen organ üyelerini genel kurulu izleyen 30 gün içinde bildirmeniz gerekir. Yönetmelikte genel kurul sonuç bildirimi için 45 gün geçse de, ceza riskine karşı 30 günü esas almanızı öneririz.
• Üye giriş ve çıkışları: Kanunda öngörülen süre (45 gün) içinde DERBİS’e işlenmelidir.
• Yıllık dernek beyannamesi: Her yıl Nisan ayı sonuna kadar verilir ve DERBİS üzerinden doldurulabilir. Zamanında verilmezse idari para cezası uygulanır.

Dijital varlığınızı kurun

Bağışçılar bir derneği ilk önce internette arar. Derneğin adıyla açılmış bir web sitesi, kurumsal e-posta adresi ve güvenli bir bağış sayfası, yeni bir derneğin güven kazanmasındaki en hızlı yoldur. Bağış toplamaya başlamadan önce yardım toplama mevzuatını mutlaka okuyun; internet üzerinden bağış toplama rehberimizde izin, alındı belgesi ve ödeme altyapısını ayrıntılı anlattık. Yeni dernekler için hazırladığımız altyapıyı dernek web tasarımı sayfasında inceleyebilirsiniz.

Dernek kurmanın maliyeti

Dernek kuruluşu için devlete ödenen bir harç ya da gösterilmesi gereken asgari bir sermaye yoktur. Masraflar daha çok kuruluş sonrasındadır:

• Defterlerin alınması ve tasdik ücreti (noterde tasdik ettirirseniz),
• Alındı belgesinin bastırılması (elektronik alındı belgesi kullanırsanız bu masraf düşer),
• Merkez adresi için kira, varsa aidat ve abonelikler,
• Mali müşavirlik hizmeti,
• Web sitesi, alan adı ve kurumsal e-posta.

Mühür bastırmak yaygın bir uygulamadır, ancak dernek kuruluşu için yasal bir zorunluluk değildir.

Dernek kurarken sık yapılan hatalar

1. Amacı ve çalışma konularını çok dar yazmak. Burs vermek isteyen ama tüzüğünde burs geçmeyen bir dernek, önce tüzüğünü değiştirmek zorunda kalır.
2. Geçici yönetim kurulunu tüzükte göstermemek. Bu, en sık rastlanan eksiklik bildirimlerinden biridir.
3. Adı başvurudan önce sorgulamamak. Aynı ada sahip bir dernek varsa başvuru eksik sayılır.
4. İzne bağlı kelimeleri kullanmak. “Türkiye”, “Milli” veya “Şehit” gibi kelimeler yeni bir dernekte kullanılamaz.
5. Tüzüğün her sayfasını imzalatmamak. Kurucuların imzası her sayfada olmalıdır.
6. Defterleri tasdik ettirmeden kullanmak. Tasdiksiz defter, Kanunda cezası olan bir fiildir.
7. İlk genel kurulu altı ay içinde yapmamak. Dernek kendiliğinden sona erer ve her şeye baştan başlamanız gerekir.
8. Bağışları kayıt dışı toplamak. Elden toplanan ve belgesiz kalan bağışlar hem güveni hem denetimi zora sokar.

Sık sorulan sorular

Dernek kurmak için kaç kişi gerekir?

En az yedi gerçek veya tüzel kişi gerekir. Kuruluştan sonra yönetim kurulu (en az 5 asıl, 5 yedek) ve denetim kurulu (en az 3 asıl, 3 yedek) oluşturulacağı için pratikte daha fazla üyeye ihtiyaç duyarsınız.

Dernek e-Devlet üzerinden kurulabilir mi?

Hayır. Kuruluş bildirimi ve tüzük, derneğin merkezinin bulunacağı yerin il veya ilçe birimine elden teslim edilir. e-Devlet’i ad sorgulama, üyelik işlemleri ve kuruluştan sonra DERBİS’e giriş için kullanırsınız.

Dernek kurmak ücretli mi?

Kuruluş için devlete ödenen bir harç yoktur. Defter tasdiki, alındı belgesi basımı, adres ve muhasebe gibi işletme masrafları dernekten derneğe değişir.

Dernek kaç günde kurulur?

Belgeleri eksiksiz teslim ettiğiniz gün dernek tüzel kişilik kazanır. İdarenin inceleme süresi 60 gündür; eksik varsa tamamlamak için 30 gün verilir.

Dernek kurmak için sermaye gerekir mi?

Hayır. Dernek bir kişi topluluğudur ve kuruluş için asgari bir sermaye aranmaz. Belirli bir mal varlığını sürekli olarak bir amaca ayırmak istiyorsanız vakıf modeli daha uygun olabilir; farkları vakıf nasıl kurulur yazımızda karşılaştırdık.

Memurlar dernek kurabilir mi?

Genel kural olarak kurabilir. Ancak Türk Silahlı Kuvvetleri, kolluk ve memur statüsündeki bazı kamu görevlileri için özel kanunlarda sınırlamalar vardır. Kendi kurumunuzun personel mevzuatını kontrol edin.

Yabancılar dernek kurabilir mi?

Türkiye’de yerleşme hakkına sahip yabancı gerçek kişiler dernek kurabilir ve derneğe üye olabilir. Yabancı tüzel kişilerin kurucu olması İçişleri Bakanlığının iznine bağlıdır.

Dernek kurulduktan sonra hemen bağış toplayabilir mi?

Dernek, tüzüğündeki amaç doğrultusunda bağış kabul edebilir ve her bağış için alındı belgesi düzenlemek zorundadır. Halktan genel olarak yardım toplamak ise 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu kapsamında ayrı kurallara tabidir. Ayrıntılar: İnternet üzerinden bağış toplama rehberi.

Kaynaklar

• 5253 sayılı Dernekler Kanunu
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.56–100)
• İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü: Dernek nasıl kurulur?
• e-Devlet: Aynı İsimli Dernek Sorgulama